Man Ray – Κοιτώντας στο φακό

Πάντα θα υπάρχουν αυτοί που ρωτούν «Πως» και «Γιατί». Εγώ πάντα προτιμούσα την έμπνευση από την πληροφορία. —Είναι αυτό; Όχι. Είναι εκείνο; Όχι. Τότε τι είναι; Είναι Dada!

man_statue

Juliet Browner

Ο  Man Ray (1890 – 1977) – πραγματικό όνομα Emanuel Radnitsky, γεννήθηκε στη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβανίας αλλά έζησε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Σπούδασε Αρχιτεκτονική με υποτροφία αλλά τον κέρδισε η ζωγραφική με έναυσμα της καλλιτεχνικής παρουσίας του η έκθεση των έργων του το 1920, σε γκαλερί της Νέας Υόρκης. Η έκθεση συνοδεύτηκε από τον κατάλογο των έργων που ο ίδιος είχε φωτογραφίσει.

Στη Νέα Υόρκη, γνωρίζεται με τον φωτογράφο, εκδότη, γκαλερίστα Alfred Steiglitz  υποστηρικτή του ρεύματος της Αvant-garde, όπου και συχνάζει στη γκαλερί του (Gallery 291), για να ενταχθεί ακολούθως στο καλλιτεχνικό ρεύμα του Ντανταϊσμού (Dadaism). Γνωρίζεται με τους Marcel Duchamp, Francis Picabia. Όμως καθώς ο ΝτανταΪσμός δεν είχε μεγάλη απήχηση στη Νέα Υόρκη φεύγει για το Παρίσι (1921 / 31 ετών) όπου δεν αργεί να εισχωρήσει στον κύκλο των Avant-guarde καλλιτεχνών της εποχής – ζωγράφων: Georges Braque, Vassilli. Kandinsky, Juan. Miro, Henri de Toulouse Lautrec, Pablo Picasso, Salvator Dali – συγγραφέων – ποιητών: Paul Eluard, Louis Aragon, αλλά και από το χώρο του καμπαρέ: T. Lautrec, Kiki de Montparnasse (Alice Prin), του θεάτρου, του κινηματογράφου. O Marcel Duchamp ήταν πάντα κοντά του και ήταν εκείνος που τον συνέστησε στους περισσότερους καλλιτέχνες που ζούσαν την εποχή αυτή στο Παρίσι. Και οι δύο μαζί υπήρξαν οι οπαδοί και συνεχιστές του κινήματος του Ντανταϊσμού. Ο Jean Cocteau, τον εισάγει σε μεγαλύτερο ακόμη κύκλο όπου και του προσφέρεται μεγάλη θεματική γκάμα για τα φωτογραφικά του πορτρέτα και συνθέσεις.

man_lee

Lee Miller

Στη ζωή του κυριάρχησαν οι γυναίκες τις οποίες αποτύπωσε με το φωτογραφικό του φακό σε εικόνες μεγάλου στιλιζαρίσματος. Αυτός πρώτος εισάγει στη φωτογραφία τη μέθοδο της ραδιογραφίας (rayography). Η δεκαετία του 1920 προσφερόταν για πρωτοτυπία στη μόδα, την ένδυση, το μακιγιάζ – έτσι τα μοντέλα του αποτελούν χαρακτηριστικές φιγούρες της εποχής.

Η εποχή προσφερόταν για την καινοτομία —στα ήθη, τη ζωή, στη τέχνη. Δεσμούς επίσης είχε με τον συγγραφέα Τζέιμς Τζόις την εποχή που ο τελευταίος βρισκόταν στο Παρίσι. Εικονογράφησε έργα του Πωλ Ελυάρ με γυμνά σχέδια γυναικών που κοσμούσαν τους στίχους της συλλογής «Facile». «Mε ρωτάτε για το γυμνό στα έργα μου. Φυσικά μ’ αρέσει αλλά πολλές φορές το έκανα επίτηδες«.

Επίσης η φιλοσοφία, ο τρόπος ζωής δήλωνε ένα πνεύμα ανυπότακτο στις συμβάσεις έτσι αμέσως αφομοιώθηκε στο πνεύμα των συντροφιών της εποχής του ρεύματος του σουρεαλισμού που ανθούσε τότε στο Παρίσι. Άφησε γραπτά με αφορισμούς ή σκέψεις – κάτι που συνόδευε σχεδόν όλα από τα έργα του είτε μικρο-γλυπτά, είτε ζωγραφικά είτε φωτογραφίες. «Φωτογραφίζω αυτό που δεν μπορώ να ζωγραφισω, ζωγραφίζω αυτό που δεν μπορώ να φωτογραφισω«.

Ως φωτογράφος εργάστηκε σε περιοδικά μόδας κατ’ εξοχήν τη δεκαετία ’40 όταν επέστρεψε από το Παρίσι στις ΗΠΑ το 1941, με φωτογραφίες μοντέλων με ακριβά ρούχα, ιδιότυπες κομμώσεις της εποχής καθώς και μακιγιάζ έτσι που να μοιάζουν με εικόνες της Τζιν Χάρλοου, της Τζίντζερ Ρότζερς και λοιπών σταρ του Χόλιγουντ, των δεκαετιών  ’30, ’40. Το 1947 επιστρέφει για λίγο στο Παρίσι με τη σύντροφο του Juliet,Browner για να επιστρέψει ξανά δια παντός εκεί το 1951.

Στις μικρο-κατασκευές γνωστά υπήρξαν τα έργα με τον μετρονόμο (1923) που στην κορφή της ράβδου του το εκκρεμές έχει ένα μάτι. «Κόψτε από μια φωτογραφία το μάτι κάποιου που δεν βλέπετε πια. Στερεώστε το στην άκρη του εκκρεμές και ρυθμίστε το αντίβαρο στον επιθυμητό ρυθμό. Με ένα σφυρί μεμιάς, διαλύστε το σύνολο» (1923, περιγράφοντας το «Αντικείμενο προς Καταστροφή» – που δεν ήταν άλλο από το μάτι της συνεργάτιδας και συντρόφου Lee Miller, που τον είχε αφήσει).

Ο Man Ray άφησε φωτογραφίες, ζωγραφικά έργα, μικρο-κατασκευές, εικονογραφήσεις βιβλίων, γλυπτά μικρών διαστάσεων με θέμα το σώμα – ο «Νάρκισσος» είναι ένα από αυτά – σώμα χωρίς κεφάλι που κρατά μια μάσκα (αντικείμενο που συμβαδίζει την εικόνα του προσώπου με τις εναλλαγές). Επίσης σε κάθε περίσταση έδωσε έμφαση στα χέρια των μοντέλων – άλλο ένα σημείο ενδεικτικό της ανθρώπινης φιγούρας.

Παρατηρώντας τις φωτογραφίες της έκθεσης «Τα πρόσωπα της γυναίκας» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Γουλανδρή – στη Χώρα της Άνδρου, (Ιούνιος-Σεπτέμβριος 2015), εντύπωση προκαλεί η συντροφικότητα των προσώπων των φωτογραφιών – γνωστά ονόματα καλλιτεχνών της εποχής. Πικ-νικ με ημίγυμνες γυναίκες δεν ήταν κάτι το ασυνήθιστο για τις παρέες αυτές —που είχαν αναγάγει το τολμηρό και το πρωτοποριακό σε modus vivendi. H φύση, τα δένδρα, ή εξοχή της νότιας Γαλλίας, (στο σπίτι του Pablo Picasso στην Antibes έβγαλε πολλές φωτογραφίες) οι ταράτσες των σπιτιών στο Παρίσι, οι δρόμοι του, υπήρξαν χώροι όπου τράβηξε τις φωτογραφίες του —σε μια από αυτές «Σκάκι» (Chess) παίζει ο ίδιος σκάκι στην ταράτσα με φόντο τις στέγες του Παρισιού, μαζί με τον Marcel Duchamp – σκηνή από την ταινία των Francis Picabia / Rene Clair «Entr’acte» 1924.

Στη σειρά «Μοντέλα» (Mannequins) η δική του φωτογραφία δείχνει το μοντέλο του έχοντας στο κεφάλι μπλεγμένη με τα μαλλιά το έργο του – την πίπα με τη γυάλινη φούσκα καπνού «Αυτό που λείπει σε όλους» (What we all lack) 1927. Επίσης τα Αφρικανικά αγαλματίδια εμπλέκονται με τα πρόσωπα των μοντέλων σε μια αντίθεση όπου κανένα από τα δύο δεν επισκιάζει το άλλο. «Eίναι η φωτογραφία τέχνη; Μην μπαίνετε στον κόπο να απαντήσετε. Η τέχνη είναι ήδη ξεπερασμένη. Χρειαζόμαστε κάτι άλλο«.

Μεταξύ του 1940 – 1950 επιστρέφει στην Αμερική όπου κάνει φωτογραφίσεις για τα μεγαλύτερα περιοδικά μόδας (Vogue, Harper’s). Όμως γυρίζει πίσω στην Ευρώπη το 1960, όπου και πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του – στο Παρίσι που τόσο αγάπησε όπου και απεβίωσε (1976). Στον τάφο του (νεκροταφείο Montparnasse), υπάρχει το επίγραμμα: «Δεν έδωσα και μεγάλη σημασία, αλλά και δεν αδιαφόρησα» (Detached but not indifferent). Καθώς και η Γαλλία μπορούμε να πούμε πως υπήρξε η β΄αν όχι η πρώτη του πατρίδα, έτσι οι Γάλλοι θεωρούν πως δικαιούνται κι αυτοί, να είναι κάτοχοι της πολιτιστικής κληρονομιάς του πολυσχιδούς έργου του:

  • Ζωγραφική
  • σχέδιο
  • φωτογραφία (rayographie)
  • γλυπτική (bronze)
  • μικρο-κατασκευές
  • εικονογραφήσεις βιβλίων
  • ταινίες μικρού μήκους
  • νοηματικές επεξηγήσεις των τίτλων των έργων
  • Τέλος, η «Αυτοβιογραφία» του – βιβλίο που περιέχει και επιλεγμένα σχέδια
    Η έκθεση του Μουσείου στην Άνδρο, περιείχε 156 έργα μεταξύ των οποίων και δυο βίντεο από ταινίες του.

«Θα φωτογράφιζα μάλλον μια ιδέα παρά ένα αντικείμενο, ένα όνειρο παρά μια ιδέα» λέει και πράγματι ο κόσμος που μας άφησε είναι ονειρικός. Εκπέμπει μια μαγεία που δεν μπορεί ο ανθρώπινος νους να δημιουργήσει από μόνος του. Και όμως αυτή έχει συντεθεί μέσα από τα έργα που μας άφησε και τα γραπτά του που τα κοσμούν ή τα επεξηγούν.

αρχικές φωτό από enandro.gr – Λόγια Μαν Ρέι από photoquotation.com
man ray official  έκθεση Άνδρου, Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, Χώρα,.έως 27 τρέχοντος

Advertisements