Με την ποίηση του χρωστήρα

egonopoulos_auto_portrait

Ο ζωγράφος στο ατελιέ του (Αυτοπροσωπογραφία)

Με τα χρώματα του λόγου και τον λόγο των χρωμάτων – Ίδρυμα Γουλανδρή Άνδρος – Καλοκαίρι 2017: Αφιέρωμα στο Νίκο Εγγονόπουλο (25/6 – 1/10/2017)

Ο Νίκος Εγγονόπουλος έκανε έμβλημά του το απόφθεγμα του Οράτιου, Ut pictura poesis: «Όπως η ζωγραφική, η ποίηση» ή, πιο ελεύθερα: «Η ζωγραφική και η ποίηση πρέπει να βασίζονται στην ίδια αρχή». Υπήρξε ζωγράφος, υπήρξε ποιητής, υπήρξε επίσης καθηγητής στο Πολυτεχνείο. Τρεις αλληλοσυμπληρούμενες διαδρομές –ο όρος καριέρα θα ήταν αδόκιμος εδώ– για έναν μόνο άνθρωπο, που τις ακολούθησε αδιάκοπα και ακούραστα επί σχεδόν πενήντα χρόνια. Τρεις δραστηριότητες διαχωρισμένες μεν μεταξύ τους, που ωστόσο εμπλουτίζονταν η μία από την άλλη, χάρη σ’ έναν ισχυρό κοινό παρονομαστή: την τεράστια, ποικίλη και ακόρεστη, στην πάροδο του χρόνου, γενική παιδεία του Εγγονόπουλου.

Νίκος Εγγονόπουλος – Λέανδρος (2)

Σκοπός της έκθεσης που του αφιερώνεται είναι να αναδείξει αυτήν την πολλαπλή δημιουργικότητα, αλλά και αυτό το αναμφισβήτητο ταλέντο που επέδειξε σε ότι καταπιάστηκε. Βέβαια, σε ένα μουσείο είναι αναπόφευκτο να κυριαρχήσει η πλευρά του ζωγράφου, χωρίς ωστόσο να επισκιάζεται η πλευρά του ποιητή, όπως και του καθηγητή. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορεί να πει κανείς για τον ρόλο του ζωγράφου και μόνο… Εκείνου του ζωγράφου που φοβάται τη μαύρη τρύπα όπως φοβάται ο συγγραφέας τη λευκή σελίδα, καθώς το περιγράφει πολύ καλά ο ίδιος: 
«Ο ζωγράφος μεταχειρίζεται χρώματα και πινέλα, λάδι, νεύτι και άλλα. Ξέρει όμως ότι πίσω από το τελάρο του υπάρχει μία φοβερή, βαθειά μαύρη τρύπα. Παραμερίζει, με την τόλμη του ονείρου, το τελάρο και σκύβοντας μες στο σκοτεινό βάραθρο βλέπει μακρυά, πολύ μακρυά, κοντά στο βάθος, κάτι να φωσφορίζει αμυδρά. Στο συναμεταξύ πετούν –αθόρυβα– μαύρα πουλιά, φτερωτά ψάρια και φαντάσματα. Ξανάρχεται στο φως. Αναμεσίς σ’ αυτόν και στο τελάρο του βρίσκεται τώρα ένα θεριό. Αλλά και πάλι δε φοβάται». 
Ποιος θα μπορούσε να εκφράσει καλύτερα τις αγωνίες του ποιητή, αν όχι ο ίδιος ο ζωγράφος.

Τα περισσότερα έργα είναι ζωγραφική σε ξύλο με αυγοτέμπερα. Σύνολο εκτεθημένων έργων 110 χωρισμένα σε 7 θεματικές ενότητες:

  1. Θρησκευτική ζωγραφική
  2. Ιστορικές μορφές
  3. Γυναικεία μορφή
  4. Ελληνική Μυθολογία
  5. Ζευγάρι (η οντότητα με τα δύο κεφάλια θέμα προσφιλές στον Εγγονόπουλο)
  6. Αρχιτεκτονική (με έμφαση στην προοπτική)
  7. Θεατρικά κοστούμια
Advertisements

Άνδρος εικόνα του πελάγους

Άνδρος η αρμονία των αντιθέσεων

andros_batsi

Άνδρος – Μπατσί

Το Μπατσί – λίγο μετά το λιμάνι του Γαυρίου, τον οικισμό του Άγιου Πέτρου κατόπιν, είναι ένα μικρό παραθαλάσσιο χωριό της Άνδρου που εκτείνεται από τα ανατολικά του ομώνυμου ορμίσκου. Η επιβλητική θάλασσα του ΒΑ. Αιγαίου βρέχει τα πόδια του χωριού που αν και κέντρο παραθερισμού εδώ και χρόνια δεν έχει χάσει τίποτε από τα χαρακτηριστικά του: εξοχικά δρομάκια, μικρά και απλά κεραμοσκεπή σπίτια, πλακόστρωτα δρομάκια σαν ανεβαίνεις τα σκαλάκια που οδηγούν στη μέσα, ανηφορική μεριά του χωριού. Η περιδιάβαση στον παραλιακό δρόμο ανάμεσα στα ήρεμα ακίνητα νερά του Αιγαίου και τα χαμηλά κτίσματα του οικισμού του Μπατσίου είναι μια εναλλαγή του γαλάζιου της θάλασσας, του καφέ των στεγών των σπιτιών μέσα σε μια άπλετη, χρωματική διάγεια μέσα από το λαμπυρισμό των ακτίνων στο γαλάζιο τ’ ουρανού και της θάλασσας —μέσα από τη χρωματική εναλλαγή του άσπρου και του φαιού των σπιτιών, του χρυσού της αμμουδιάς, του πράσινου και του γκρι των πλακόστρωτων σκιερών δρομίσκων.

Ό,τι ζητήσεις το βρίσκεις εκεί. Στα σκαλάκια ο καφές του φούρνου ήταν απολαυστικός. Καθισμένος στο ψηλό σκαμπώ μπροστά στον πάγκο έξω από το φούρνο ατενίζεις την ακύμαντη θάλασσα του όρμίσκου όπου στο άκρο της ξεδιπλώνονται τα παραλιακά οικήματα: εστιατόρια, ταβέρνες, ουζερί, καφέ. Ο κόσμος λιγοστός καθώς μόλις είχε μπει ο Σεπτέμβρης οι περισσότεροι παραθεριστές είχαν αναχωρήσει. Στην κοντινή παραλία δυο συστάδες χόρτινων ομπρελών και ξαπλώστρες εκείνη την ώρα ήταν σχεδόν άδειες.

Μια ασυνήθιστη ησυχία ξεδιπλωνόταν που διακοπτόταν μόνο από φωνές παιδιών που παίζαν στους γύρω δρόμους και αυλές. Σστο χωριό ήδη από νωρίς το μεσημέρι, είχαν ανοίξει τα εστιατόρια με τα ξύλινα τραπεζάκια στα σκιερά δρομάκια, όπου ο αέρας φυσούσε απαλά μην αφήνοντας τη ζέστη να πυρώσει τις πέτρες, τους τοίχους που μέσα στη σκιά του καλοκαιρινού μεσημεριού διατηρούσαν μια οικεία εγγύτητα. Πέρα μακριά στον όρμο δύο όμοια, λευκά ιστιοφόρα με τυλιγμένα τα πανιά, στη ράδα της ακύμαντης θάλασσας του όρμου. Ο χθεσινός κύκνος είχε βγει πάλι στην αμμουδια και τίναζε ανοίγοντας τα άσπρα φτερά του. Πάλι οι λιγοστοί λουόμενοι μαζεύτηκαν να τον φωτογραφίσουν.

Το απόγευμα η χώρα με την πλατεία Καίρη. Πλατάνια, βυσινάδα στο βάζο της μαρμελάδας με το καρό μισάνοιχτο σκέπασμα απ’ όπου έβγαινε το καλαμάκι. Σπιτικιά φυσικά. Το τραπεζάκι κι αυτό στο ίδιο πνεύμα – ζωγραφισμένο σε στιλ vintage.

man_lips

Man Ray – Lips over Observatory

To ίδιο πνεύμα και στην έκθεση του vintage θα έλεγα, καλλιτέχνη – φωτογράφου Man Ray. Στο νου μου τα χείλη – στενόμακρα και καλογραμμένα σαν της μιας εκ των μουσών του, της Lee Miller, στον σκουρόχρωμο ουρανό του Παρισιού: «Les amoureux de l’ Observatoire» – κι αυτοί ναι μεν χαθήκαν αλλά μένει αιώνιο το αποτύπωμα τους από τον χρωστήρα ενός ευφυούς boheme καλλιτέχνη. Η ζωή πιασμένη στο δίχτυ του φωτογραφικού φακού, στις αναμνήσεις, στην ανασύνθεση τους. Η Χώρα πάντα θα υπάρχει με τα επιβλητικά της αρχοντικά απλωμένα στη στενή χερσόνησο του ναύτη του Μιχαήλ Τόμπρου που θα κοιτάει για πάντα το πέλαγος φορτωμένος το σάκο της αναχώρισης του.

Πράγματι αυτό το νησί είναι το νησί της αρμονίας των αντιθέσεων. Όλα υπάρχουν έτοιμα να τα δεις, να τα γευτείς, να τα ακούσεις. Η κρυφή φωνή της Άνδρου θα μετράει το χρόνο και θα τον φέρνει πάντα στο επίκεντρο ενός παρόντος που εκτυλίσσεται ντυμένο στα εκτυφλωτικά χρώματα του Αιγαίου, στην απαλή φωτοσκίαση των δένδρων, των στεγών στις συστάδες του πράσινου τοπίου των απαλών λοφίσκων των Μενήτων του χωριού που απλώνεται πίσω από τη θάλασσα του Νεμποριού.
photo 1 moca-andros.gr photo 2 maistrali-studios.gr foto 3 enandro.gr

Man Ray ο φωτογράφος της ψυχής της εικόνας

«Η ψηλάφιση της φύσης είναι δημιουργία, η απεικόνηση της αντιγραφή«. Στο νέο κτίριο του Μουσείου Γουλανδρή στην Άνδρο στεγάζεται η έκθεση με τις φωτογραφίες –  ενθυμήματα και τη εν γένει δουλειά του προικισμένου Αμερικανού καλλιτέχνη Man Ray.
Ο Man Ray αρχικά ασχολήθηκε με τη ζωγραφική αλλά μετά την επιτυχή πώληση του φωτογραφικού καταλόγου που είχε ο ίδιος φτιάξει με δικές του φωτογραφίες και όχι των ίδιων του των έργων (Νέα Υόρκη, 1915), στράφηκε στη φωτογραφία. Υπήρξε φωτογράφος μεγάλων Νεο-Υορκέζικων περιοδικών μόδας —Vogue, Harper’s Bazaar κλπ.
Επίσης στράφηκε και στη γλυπτική, τις μικροκατασκευές, τις εικονογραφήσεις βιβλίων —Πωλ Ελυάρ αλλά και λοιπών φίλων σουρεαλιστών ζωγράφων και συγγραφέων της εποχής της διαμονής του στο Παρίσι, το οποίο ωστόσο, εγκατέλειψε μετά την είσοδο των Γερμανών.

manRayIngres

Το βιολί του Ingres 1924

Ο Αμερικανο-εβραίος Man Ray, γεννήθηκε στην Πενσυλβάνια, έζησε τα φοιτητικά του χρόνια στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, αλλά γρήγορα μετοίκησε στο Παρίσι όπου εισήλθε στον κύκλο των σουρεαλιστών ζωγράφων και συγγραφέων —Gertrude Stein, Pablo Picasso, Paul Eluard, André Breton, Georges Braque κλπ. καθώς και του κόσμου της μόδας —Coco Chanel, Elsa Schiaparelli κλπ. και του κινηματογράφου —Ava Gardner, Catherine Deneuve κλπ.

Η έκθεση που θα διαρκέσει ως τις 27 Σεπτεμβρίου είναι η πρώτη στον κόσμο θεματική έκθεση, αφιέρωμα από τον Ray «στα πρόσωπα της Γυναίκας», τα οποία ψαύει, ψηλαφεί και χαϊδεύει ερωτικά ο φακός του Aμερικανού καλλιτέχνη, γέννημα-θρέμμα Aμερικής, αλλά που τον ανέδειξε το Παρίσι και οι φίλοι του —Γάλλοι εικαστικοί, εκδότες και καλλιτέχνες.

Ξεκίνησε ως ζωγράφος, η πρώτη του έκθεση στη Nέα Yόρκη τον απογοήτευσε, δεν πούλησε ούτε ένα πίνακα, αλλά έφυγαν όλοι οι κατάλογοι! Kαι αυτό του άνοιξε τα μάτια, γιατί είχε ο ίδιος φωτογραφίσει, με τη δική του μέθοδο, τα έργα του! Στράφηκε στη φωτογραφία, χωρίς να εγκαταλείψει τη ζωγραφική, και πειραματίσθηκε και στον κινηματογράφο.

manRayCoco

Coco Chanel 1935

Tο 1921 μετέβη στο Παρίσι, εκεί, σαν τον συμπατριώτη του Eρνεστ Xεμινγουέι, το έριξε στις παρέες, στις γυναίκες και στη φωτογραφία πορτρέτων, επιλέγοντας τα μοντέλα του από τα διασημότερα πρόσωπα που μεσουρανούσαν. Eτσι, χάρις στις υψηλές του γνωριμίες, ιδίως χάρις στον Zαν Kοκτό και στην εκδότρια του James Joyce, τη Sylvia Beach –το γράφει και στην αυτοβιογραφία του με τίτλο «Auto-Portrait»– πόζαραν για εκείνον μπροστά στον φακό του η Γερτρούδη Στάιν, η Πέγκι Γκουγκενχάιμ, ο ίδιος «ο θρύλος», η Kοκό Σανέλ, η Eλσα Σκιαπαρέλι. Σύμβολο ή μάλλον σήμα κατατεθέν, ήταν και παραμένει, η υπέροχη γυναικεία γυμνή πλάτη, με τίτλο «Tο βιολί του Ingres», ενώ η σύνθεση «Δάκρυα» που κυλούν από το μακιγιαρισμένο μάτι κρύβει μεγάλη θλίψη – στα φοιτητικά δωμάτια αγοριών και κοριτσιών. Θα το δείτε, κοντά στις αφίσες!

Iσως η μεγάλη επιτυχία του Ray στα πορτρέτα γυναικών να τον κράτησε μακριά από τη ζωγραφική. Tο έργο του, «Aγκαλιά», ένα ζευγάρι σε περίπτυξη, λάδι, δείχνει ότι έχασε ο σουρεαλισμός και ας κέρδισε η φωτογραφία των αισθήσεων!

Man Ray 1934.jpg
«Man Ray 1934» από τον Carl Van VechtenLibrary of Congress, Prints and Photographs Division, Van Vechten Collection, reproduction number LC-USZ62-63265 DLC (b&w film copy neg.).. Υπό την άδεια Κοινό Κτήμα μέσω Wikimedia Commons.

Tην έκθεση αυτή, με πολύτιμο υλικό, αυθεντικές παλιές φωτογραφίες, που έγινε από το Mουσείο Bασίλη και Eλίζας Γουλανδρή σε συνεργασία με το Iδρυμα Man Ray, την επιμελήθηκε η Mαρία Kουτσομάλλη, η κόρη του Kυριάκου και της Mαργαρίτας Kουτσομάλλη, που εργαζόταν ώς τώρα στο Christie’s.

Tον Kατάλογο επιμελείται ο Aνδρέας Γεωργιάδης, έκδοση της Mικράς Aρκτου, και θα γίνει σίγουρα ανάρπαστος, όπως έγινε με τον Tέτση, στην έκθεση στο Iδρυμα Θεοχαράκη.

Mπορεί να μη ζει για να δώσει αυτόγραφο ο Man Ray (1890-1976), αλλά η υπογραφή του είναι στα ολοζώντανα πορτρέτα του! 150 έργα του εκτίθενται σε αυτό το εντυπωσιακό αφιέρωμα στον Man Ray «που ζωγράφιζε φωτογραφίζοντας». Λεπτομέρειες από kathimerini.gr

Η ζωή στο Παρίσι Man Ray: Κατακτώντας τη φήμη